Sözlük

Terimler

Adalet · justice

Kaynakların ve hizmetlerin ihtiyaca göre hakkaniyetle paylaşılması ilkesidir. → ders

Ağrı · pain

Duyusal ve duygusal boyutları olan kişisel bir deneyimdir; nosisepsiyonla birebir aynı şey değildir. → ders

Ahlak · morality

Bir toplumun gelenek, tutum ve davranış kuralları; toplumdan topluma değişebilir. → ders

Aktarım ve karşı aktarım · transference / countertransference

Danışanın geçmiş ilişkilerinden gelen duygularını terapiste yöneltmesi (aktarım) ve terapistin danışana verdiği bilinçdışı duygusal yanıt (karşı aktarım). → ders

Aktif müzik terapi · active music therapy

Danışanın müziği kendisinin ürettiği (çaldığı, söylediği, doğaçladığı) yöntemlerin genel adıdır. → ders

Akut ağrı · acute pain

Ani başlayan, kısa süren ve genellikle keskin hissedilen ağrıdır. → ders

Algı · perception

Duyusal bilginin seçilip örgütlenerek ve yorumlanarak anlamlı bir deneyime dönüşmesidir. → ders

Algılanan ve hissedilen duygu · perceived / felt emotion

Müziğin ifade ettiği duygu (algılanan) ile dinleyicinin gerçekten yaşadığı duygu (hissedilen) aynı olmayabilir. → ders

Allostazi · allostasis

Vücudun iç dengesini sabit bir noktada tutmak yerine, bağlama göre ayar noktasını değiştirerek koruması anlayışıdır. → ders

Alternatif hipotez (H1) · alternative hypothesis

Fark ya da ilişki vardır diyen, araştırmacının kanıtlamaya çalıştığı hipotezdir. → ders

Amigdala · amygdala

Korku ve duygusal belleğin işlenmesinde rol oynayan, limbik sisteme ait çekirdek yapıdır. → ders

Anahtar sözcük · keyword

Aramada kullanılan, konuyu temsil eden sözcüktür. → ders

Analitik müzik terapi (AMT) · Analytical Music Therapy

Psikanalitik bilgiye dayanan, doğaçlama müziğin sembolik kullanımıyla danışanın iç dünyasının keşfedildiği yaklaşımdır. → ders

Anonimleştirme · anonymization

Verilerin hiçbir şekilde belirli bir kişiyle ilişkilendirilemeyecek hâle getirilmesidir. → ders

Araştırma etik kurulu · research ethics committee

İnsan üzerinde yapılacak bir araştırmanın başlamadan önce bilimsel ve etik uygunluğunu değerlendiren kuruldur. → ders

Armoni · harmony

Aynı anda duyulan seslerin birbiriyle ilişkisi ve akorların kurduğu dikey yapıdır. → ders

Armonik ilerleme (akor ilerlemesi) · harmonic progression

Akorların belirli bir sırayla art arda gelmesi; şarkının duygusal çizgisini ve gerilim–çözülme dengesini belirler. → ders

Aşağıdan yukarıya işlemleme (bottom-up) · bottom-up processing

Bilginin uyaranın kendi özelliklerinden başlayarak beyinde üst basamaklara doğru işlenmesidir. → ders

Atıf · citation

Başka bir kaynağa yapılan göndermedir. → ders

Atıf sistemleri (APA, MLA, Vancouver) · citation styles

Atıf ve kaynakçanın nasıl yazılacağını belirleyen standartlardır; tıpta çoğunlukla Vancouver kullanılır. → ders

Aydınlatılmış onam · informed consent

Kişinin müdahale ya da araştırma hakkında yeterince bilgilendirildikten sonra, özgürce verdiği ve geri alabileceği rızasıdır. → ders

Ayna nöron · mirror neuron

Bir eylemi hem kendimiz yaparken hem de başkasının yaptığını izlerken etkinleşen premotor nöronlardır. → ders

Aynalama · mirroring

Terapistin danışanın çaldığını aynı anda ve birebir tekrar etmesidir; danışana "seni duyuyorum" mesajı verir. → ders

Bağımlı ve bağımsız değişken · dependent / independent variable

Bağımsız değişken etkileyen, bağımlı değişken ise etkilenen ve ölçülen değişkendir. → ders

Bazal gangliyonlar · basal ganglia

Hareketin başlatılması, planlanması ve zamanlamasında rol oynayan derin beyin çekirdekleridir; ritim algısında da etkindir.

Bellek süreçleri · encoding, storage, retrieval

Bellek üç basamakta çalışır: bilgiyi kodlama, depolama ve geri getirme. → ders

Betimsel istatistik · descriptive statistics

Verileri tablo, grafik ve özet ölçülerle (ortalama gibi) tanımlayan istatistik dalıdır. → ders

Beyaz gürültü · white noise

Tüm frekansları eşit şiddette içeren, sürekli "fısıltı" benzeri sestir; rahatsız edici sesleri örtmek için kullanılır. → ders

Beyincik (serebellum) · cerebellum

Hareket koordinasyonu, denge ve zamanlamayı düzenleyen beyin bölümüdür.

Bildirimsel ve örtük bellek · explicit (declarative) / implicit memory

Bilinçli olarak hatırlanıp anlatılabilen bilgi belleği ile fark etmeden davranışımızı etkileyen bellek. → ders

Bilgi taraması · literature search

Bir konudaki kaynakları sistemli biçimde bulma stratejisidir. → ders

Bilim Komisyonu · Scientific Commission

GETAT alanlarında Bakanlığa görüş bildiren (karar vermeyen) bilimsel danışma komisyonudur. → ders

Bilimsel dürüstlük · scientific integrity

Gerçeği arayışta doğru, emeğe saygılı ve içten olma tutumudur. → ders

Biliş · cognition

Bilgiyi edinme, işleme, saklama ve kullanmaya ilişkin zihinsel faaliyetlerin tümüdür.

Bilişsel yaklaşım · cognitive approach

İnsanı bilgiyi seçen, işleyen ve yorumlayan bir sistem olarak ele alan yaklaşımdır. → ders

Boole işleçleri · Boolean operators

VE (AND), VEYA (OR), DEĞİL (NOT) gibi, arama terimlerini mantıksal olarak bağlayan işleçlerdir. → ders

Boş hipotez (H0) · null hypothesis

Gruplar arasında fark ya da değişkenler arasında ilişki yoktur diyen hipotezdir. → ders

Boşluk doldurma tekniği · fill-in-the-blank

Bilinen bir şarkıdan bazı sözcüklerin çıkarılıp danışanın tamamlamasıdır; düşük düzeyde bir yaratıcılık gerektirdiği için güvenli bir başlangıçtır. → ders

Bölme (splitting) · splitting

Danışanın çelişkili iki yanının iki ayrı çalgıya ya da kişiye dağıtılarak çalınmasıdır. → ders

Ceza · punishment

Bir davranışın ileride görülme olasılığını azaltmayı amaçlayan sonuçtur. → ders

Çalışma belleği · working memory

Bilginin yalnızca tutulmadığı, aynı zamanda zihinde aktif olarak işlendiği bellektir. → ders

Çarpıtma · falsification

Mevcut verinin ya da sonucun bilerek değiştirilmesidir. → ders

Çift kör çalışma · double-blind study

Ne katılımcının ne araştırmacının kimin hangi grupta olduğunu bilmediği tasarımdır. → ders

Çok disiplinli çalışma · multidisciplinary

Farklı uzmanların aynı kişiye paralel ama birbirinden bağımsız hizmet verdiği çalışma biçimidir. → ders

Danışan · client

Müzik terapi alan kişidir; "hasta" sözcüğü yerine, kişiyi hastalığına indirgemeyen bu ifade tercih edilir. → ders

Darüşşifa (bîmâristan) · hospital (Islamic / Ottoman)

İslam ve Osmanlı dünyasında tedavi, eğitim ve bakımın birlikte yürütüldüğü hastane kurumudur; müziğin tedavi amacıyla kullanıldığı örneklerle anılır. → ders

Davranış · behavior

Bireyin içsel ya da dışsal uyaranlara verdiği, gözlenebilen ve ölçülebilen tepkilerdir. → ders

Davranışçılık · behaviorism

Yalnızca gözlenebilir davranışı inceleyen ve zihinsel süreçleri bilimsel inceleme dışında tutan yaklaşımdır. → ders

Deneysel araştırma · experimental study

Araştırmacının bir girişim uyguladığı ve sonucunu kontrollü biçimde karşılaştırdığı çalışmadır. → ders

Deontoloji · deontology

Meslek etiğini inceleyen ve mesleki karar vermeye rehberlik eden bilim dalıdır. → ders

Desibel · decibel (dB)

Ses basıncını logaritmik bir ölçekle ifade eden birimdir; küçük sayı farkları kulak için büyük şiddet farkı demektir. → ders

Dikkat · attention

Sınırlı bilişsel kapasiteyi belirli bir uyaran ya da göreve yöneltme ve orada tutma becerisidir. → ders

Dikkat türleri · types of attention

Odaklanmış, seçici, sürdürülen, değişen (kayan) ve bölünmüş dikkat olmak üzere beş türde ele alınır. → ders

Dinamik · dynamics

Müzikte gürlüğün zaman içindeki değişimidir (kısık–gür, giderek güçlenen gibi).

Disiplinler ötesi çalışma · transdisciplinary

Uzmanların rol ve yöntemlerini daha da bütünleşik biçimde paylaştığı, sınırların esnetildiği ekip çalışmasıdır. → ders

Disiplinlerarası çalışma · interdisciplinary

Uzmanların ortak hedef ve koordineli plan çerçevesinde birlikte çalıştığı biçimdir. → ders

Disonans · dissonance

Birlikte duyulduğunda gergin, çözülme bekleyen ya da "ters" hissedilen ses birleşimidir; tersi uyumlu (konsonans) birleşimdir. → ders

Doğaçlama · improvisation

Önceden yazılmamış, çalınırken ya da söylenirken anında üretilen müziktir. → ders

Doğaçlama Değerlendirme Profilleri (IAP) · Improvisation Assessment Profiles

Bruscia'nın, doğaçlamayı belirginlik, entegrasyon, değişkenlik, gerilim, uyum ve özerklik başlıkları altında altı profille değerlendirdiği ölçme sistemidir. → ders

DOI · Digital Object Identifier

Bir makaleye kalıcı ve benzersiz erişim sağlayan dijital tanımlayıcıdır. → ders

Dopamin · dopamine

Ödül, motivasyon ve hareket denetiminde rol alan sinir ileticisidir; hoşa giden müzik dinlerken salındığı gösterilmiştir.

Durak (karar sesi) · final tone

Makamın bittiği, ezginin dinlendiği ses; dinleyicide "bitti" duygusunu oluşturan son sestir. → ders

Duygu · emotion

Fizyolojik değişim, ifade, öznel his ve eğilim gibi birden çok bileşeni olan psikolojik yaşantıdır. → ders

Duygu düzenleme · emotion regulation

Duygunun türünü, zamanını, yoğunluğunu ve ifade edilişini etkileme çabasıdır. → ders

Duygudurum · mood

Belirgin bir nedene bağlı olmayan, uzun süre devam eden genel duygusal durumdur. → ders

Duygulanım · affect

Anlık duygusal tepki ve bunun dışa yansımasıdır. → ders

Duygusal bulaşma · emotional contagion

Müziğin duygusal karakterinin dinleyici tarafından içselleştirilip kendi duygusuna dönüşmesidir. → ders

Edimsel (operan) koşullanma · operant conditioning

Bir davranışın sonuçlarının (ödül ya da ceza) o davranışın tekrar edilme olasılığını değiştirmesiyle gerçekleşen öğrenmedir. → ders

EKİP · Integrated Institutional Transaction Platform

Yetki belgelerinin girildiği ve izlendiği Sağlık Bakanlığı bilgi sistemidir. → ders

Eklektik yaklaşım · eclectic approach

Tek bir kurama bağlı kalmayıp birden çok model ve tekniği danışanın ihtiyacına göre birleştirmektir.

Endikasyon · indication

Bir müdahalenin uygulanmasını gerekçelendiren hastalık ya da durumdur. → ders

Endorfin · endorphin

Vücudun kendi ürettiği, ağrıyı baskılayan ve iyilik hâli veren morfin benzeri maddedir.

Entrainment (ritmik kenetlenme) · entrainment

Kalp atımı, solunum ya da adım gibi vücut ritimlerinin dışarıdan duyulan bir ritme uyum sağlayıp eşzamanlanmasıdır. → ders

Epizodik, semantik ve prosedürel bellek · episodic / semantic / procedural memory

Sırasıyla yaşanmış olayların, genel bilgilerin ve becerilerin (bisiklet sürme gibi) belleğidir. → ders

Eponim · eponym

Bir kişi ya da yerin adıyla anılan tıbbi terimdir (ör. Parkinson hastalığı). → ders

Esenlik hizmeti · wellness service

Tedavi amacı taşımayan, bedensel, ruhsal ve sosyal iyilik hâlini geliştirmeye yönelik hizmettir. → ders

Esenlik merkezi · wellness center

Mevzuattaki yapı ve oda koşullarını sağlayarak ruhsat almış, esenlik hizmeti veren birimdir. → ders

Eşleme · matching

Terapistin danışanın müziğinin tempo, şiddet ve duygu niteliğine uyan ama onu birebir kopyalamayan bir müzik üretmesidir. → ders

Etik · ethics

Ahlak ilkelerini inceleyen bilim dalı; meslekte doğru davranış ölçütlerini de kapsar. → ders

Etik ihlal · ethical violation

Bir etik kuralın açıkça çiğnenmesidir; ikilemden farkı tereddüt edilecek bir durum olmamasıdır. → ders

Etik ikilem · ethical dilemma

İki ya da daha fazla etik ilkenin çatıştığı, hepsinin istenmeyen sonuçlar doğurduğu durumdur. → ders

Etik kurul · ethics committee

Bir uygulama ya da araştırmayı etik açıdan değerlendiren bağımsız kuruldur.

Farmakovijilans · pharmacovigilance

İlaç ve benzeri uygulamaların güvenlik sorunlarının toplanıp izlenmesi sistemidir. → ders

Fenomenoloji · phenomenology

İnsanların bir olguyu nasıl yaşadığını ve anlamlandırdığını anlamaya çalışan nitel araştırma desenidir. → ders

Frekans · frequency

Bir sesin saniyedeki titreşim (devir) sayısıdır; birimi hertz (Hz) olup sesin tiz ya da pes oluşunu belirler. → ders

Geçiş nesnesi · transitional object

Winnicott'a göre bebeğin anneyle dış dünya arasında köprü kuran, güven veren nesnedir (battaniye, oyuncak gibi). → ders

Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları (GETAT) · traditional and complementary medicine (T&CM)

Türkiye'de Sağlık Bakanlığı tarafından düzenlenen geleneksel ve tamamlayıcı tıp alanlarının genel adıdır; müzik terapi bu çerçevede yer alır. → ders

Gestalt ilkeleri · Gestalt principles

Algının öğeleri nasıl gruplandırdığını açıklayan ilkelerdir: yakınlık, benzerlik, süreklilik, tamamlama, şekil–zemin ve ortak kader. → ders

Gestalt yaklaşımı · Gestalt psychology

"Bütün, parçaların toplamından farklıdır" diyen ve algıyı örgütlenmiş bütünler üzerinden açıklayan okuldur. → ders

GETAT uygulama merkezi · T&CM application center

Tescilli sertifikalı bir tabip ya da diş tabibinin sorumluluğunda, belirli sağlık tesislerinde kurulan GETAT birimidir. → ders

GETAT uygulama ünitesi · T&CM application unit

Tescilli sertifikalı bir uygulayıcının sorumluluğunda, belirli basamaktaki sağlık tesislerinde kurulan GETAT birimidir. → ders

GETAT uygulayıcısı · T&CM practitioner

Bakanlıkça tescilli sertifikası bulunan ve ilgili alanda uygulama yetkisi olan kişidir. → ders

Girişimsel olmayan araştırma · non-interventional research

Anket, dosya tarama gibi, katılımcıya müdahale içermeyen çalışmalardır. → ders

Gömülü kuram · grounded theory

Kuramın önceden değil, toplanan verinin içinden üretildiği nitel araştırma desenidir. → ders

Gözlemsel araştırma · observational study

Araştırmacının müdahale etmeden olanı gözlediği çalışma türüdür. → ders

Gözlemsel öğrenme · observational learning

Başkalarının davranışını ve sonuçlarını izleyip örnek alarak öğrenmedir. → ders

Güçlü · dominant tone

Makamda ezginin yaslandığı ikinci önemli sestir; durak sesi ile birlikte makamın iskeletini kurar. → ders

Haksız yazarlık · unfair authorship

Katkısı olmayan birini yazar yapmak ya da katkısı olanı yazar listesinden çıkarmaktır. → ders

Hanende ve sazende · vocalist / instrumentalist

Osmanlı müzik geleneğinde sırasıyla şarkı söyleyen ve çalgı çalan müzisyenlere verilen ad. → ders

Hasta bilgilendirme formu · patient information form

Uygulamanın ne olduğunu, riskini ve alternatiflerini anlatan, hastanın onayını belgeleyen formdur. → ders

Hastane etik kurulu · hospital ethics committee

Kurum içindeki etik sorunları değerlendiren ve öneri veren kuruldur. → ders

Helsinki Bildirgesi · Declaration of Helsinki

Dünya Tıp Birliği'nin 1964'ten bu yana güncellediği, insan katılımcılarla yapılan tıbbi araştırmaların etik ilkelerini belirleyen bildirgedir. → ders

Hiperakuzi · hyperacusis

Normal şiddetteki seslerin kişiyi aşırı rahatsız etmesi durumudur; müzik seçiminde ve seans ortamında dikkate alınır.

Hipokampüs · hippocampus

Yeni anıların oluşması ve mekânsal belleğiyle ilgili, plastisitenin yüksek olduğu limbik yapıdır.

Hipotez · hypothesis

Araştırmaya başlarken ortaya konan, sınanabilir ve yanlışlanabilir geçici açıklamadır. → ders

Humoral kuram · humoral theory

Sağlığı ve karakteri kan, balgam, safra ve kara safra denen dört vücut sıvısının dengesine bağlayan eski tıp anlayışıdır. → ders

İçsel eleştirmen · inner judge

Kişiyi "yanlış çalarım" korkusuyla kilitleyen, yargılayıcı iç sestir; doğaçlamada oyunsal tutumla aşılmaya çalışılır. → ders

İn siliko · in silico

Bilgisayar ortamında yapılan modelleme ve deneylerdir. → ders

İnen ağrı modülasyonu · descending pain modulation

Beyin merkezlerinden beyin sapı ve omuriliğe inerek ağrı iletimini baskılayan ya da artıran sistemlerdir. → ders

İnsancıl (hümanistik) yaklaşım · humanistic approach

Kişinin öznel deneyimini, seçim özgürlüğünü ve kendini gerçekleştirme eğilimini vurgulayan yaklaşımdır. → ders

İnsomni · insomnia

Uykuya dalmada ya da sürdürmede zorluk ve uykunun kalitesizliğiyle seyreden durumdur. → ders

İntihal · plagiarism

Başkasının düşünce ya da çalışmasını kaynak göstermeden kullanmaktır. → ders

İstenmeyen etki · adverse event

Uygulamaya bağlı olarak ortaya çıkan, beklenmeyen ve istenmeyen durumdur; bildirimi yapılır. → ders

İşitme korteksi · auditory cortex

Şakak (temporal) lobunda yer alan ve sesleri çözümleyen beyin kabuğu bölgesidir. → ders

İşlevselcilik · functionalism

Zihinsel süreçlerin canlının çevreye uyumuna hizmet eden işlevlerine odaklanan okuldur. → ders

İyi Klinik Uygulamalar (İKU) · Good Clinical Practice (GCP)

Klinik araştırmaların etik ve bilimsel kalitesini, katılımcı güvenliğini güvence altına alan uluslararası standarttır. → ders

Jargon · jargon

Bir meslek grubunun ortak dilden ayrılan kendine özgü dilidir. → ders

Kafiye · rhyme

Dizelerin sonundaki ses benzerliğidir; şarkı sözünü akılda kalıcı ve ezgiye oturaklı kılar. → ders

Kam (baksı) · shaman

Orta Asya Türklerinde ritüel ve şifa işlerini yürüten, çoğunlukla ses ve çalgıyla çalışan kişidir. → ders

Kanıt piramidi · evidence pyramid

Çalışma türlerini güvenilirlik düzeylerine göre sıralayan modeldir; tabanda laboratuvar ve olgu sunumları, tepede meta-analizler yer alır. → ders

Kanıta dayalı uygulama · evidence-based practice

Araştırma kanıtı, klinik uzmanlık ve danışan tercihinin birlikte gözetildiği uygulama anlayışıdır. → ders

Katarsis · catharsis

Bastırılmış duyguların açığa çıkıp boşalmasıyla gelen rahatlamadır. → ders

Kaynakça · reference list

Atıf yapılan eserlerin düzenli listesidir. → ders

Kesitsel çalışma · cross-sectional study

Belirli bir zaman diliminde bir grupta durumu tarayan çalışmadır. → ders

Kişi merkezli terapi · person-centered therapy

Rogers'ın, danışanın kendi çözümünü bulabileceği güvene dayanan, yönlendirici olmayan terapi yaklaşımıdır. → ders

Kişilerarası kurallar · interpersonal givens

Doğaçlamada katılımcıların birbirine karşı rolünü (lider, izleyen, eşlikçi gibi) belirleyen çerçevedir. → ders

Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) · Personal Data Protection Law (No. 6698)

Kişisel verilerin işlenmesini, saklanmasını ve korunmasını düzenleyen 6698 sayılı kanundur; sağlık verileri "özel nitelikli" sayılır. → ders

Klasik koşullanma · classical conditioning

Başlangıçta tepki doğurmayan bir uyaranın, doğal tepki doğuran bir uyaranla defalarca eşleşerek kendi başına aynı tepkiyi üretir hâle gelmesidir. → ders

Klinik araştırma · clinical research

İnsan katılımcılar üzerinde yapılan bilimsel araştırmadır. → ders

Klinik doğaçlama · clinical improvisation

Terapist ve danışanın terapötik bir amaçla birlikte, hazırlıksız müzik yaptığı çalışmadır. → ders

Kohlea (koklea) · cochlea

İç kulaktaki, ses titreşimlerini frekanslarına göre çözümleyip sinir uyarısına çeviren salyangoz biçimli organdır. → ders

Kohort çalışması · cohort study

Bir grubu ileriye doğru zaman içinde izleyip sonuçların ortaya çıkışını gözleyen çalışmadır. → ders

Koma · comma

Türk müziği ses sisteminde tam sesin yaklaşık dokuzda biri olan en küçük aralık birimidir; bir oktav 53 koma sayılır. → ders

Kompozisyonel müzik terapi · compositional music therapy

Söz, şarkı ya da beste üretme çalışmalarının terapide kullanıldığı yöntemdir.

Kontrendikasyon · contraindication

Bir müdahalenin zarar riski nedeniyle yapılmaması gereken durumdur. → ders

Kontrol grubu · control group

Girişimi almayan ya da standart bakım alan, karşılaştırma için kullanılan gruptur. → ders

Kopuz · kopuz

Eski Türklerin telli çalgısıdır; kamların ve ozanların başlıca çalgısı olarak bilinir. → ders

Korelasyon · correlation

İki değişkenin birlikte değişme eğilimidir; ilişkinin varlığı nedensellik anlamına gelmez. → ders

Kortizol · cortisol

Böbreküstü bezinin salgıladığı stres hormonudur; müzik çalışmalarında stres göstergesi olarak ölçülür.

Koşullu pekiştirme · contingent reinforcement

Müziğin ya da müzik yapma imkânının, hedeflenen bir davranışa bağlı olarak ödül şeklinde verilmesidir.

Koşulsuz olumlu kabul · unconditional positive regard

Terapistin danışanı davranışlarından bağımsız olarak değerli saymasıdır; Rogers'ın yaklaşımının temelidir. → ders

Kök, ön ek, son ek · root, prefix, suffix

Tıp terimleri anlamlı parçalara ayrılır: kök temel anlamı, ön ek öncesinde gelip yönü ya da niceliği, son ek ise sonunda gelip türü belirler. → ders

Kronik ağrı · chronic pain

Üç aydan uzun süren, sızlama, zonklama ya da yanma niteliğinde seyredebilen ağrıdır. → ders

Limbik sistem · limbic system

Duygu, ödül ve bellekle ilgili birbirine bağlı beyin yapılarının ortak adıdır. → ders

Majör ve minör · major / minor

Dizinin birinci sesiyle üçüncü sesi arası iki tam sesse majör (genellikle parlak), bir buçuk sesse minör (genellikle hüzünlü) tonalite doğar. → ders

Makam · makam

Türk müziğinde seslerin dizilişini, hangi sesin başlangıç, hangisinin durak olacağını, ezginin hangi yönde yürüyeceğini ve icra geleneğini birlikte tarif eden melodik çerçevedir; yalnızca bir frekans listesi değildir. → ders

Maskeleme · masking

Rahatsız edici bir sesin, başka bir sesle (müzik, beyaz gürültü) örtülerek fark edilmez hâle getirilmesidir. → ders

Melodi · melody

Birbirini izleyen seslerin perde ve ritimle birlikte tek bir bütün olarak algılanmasıdır; "ezgi" de denir. → ders

MeSH · Medical Subject Headings

ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin tıbbi konu başlıkları sözlüğüdür; PubMed taramalarını standartlaştırır. → ders

Mesul müdür · responsible manager

Özel sağlık kuruluşunun veya merkezin idari ve teknik yönden sorumlu yöneticisidir. → ders

Meta-analiz · meta-analysis

Birçok çalışmanın sonuçlarının istatistiksel olarak birleştirilmesidir. → ders

Metronom · metronome

Dakikadaki vuruş sayısını sabit tutarak tempo veren zaman ölçer araçtır; ritmik çalışmalarda dış referans olarak da kullanılır. → ders

Mizaç · temperament

Kişinin doğuştan gelen bedensel-ruhsal yapısıdır; eski humoral tıpta dört beden sıvısının dengesine bağlanırdı.

Model, yöntem, prosedür, teknik · model, method, procedure, technique

Müzik terapide kavramları dört basamakta sıralayan hiyerarşidir: model genel yaklaşımı, yöntem müzik deneyiminin türünü, prosedür adım dizisini, teknik ise tek tek müdahaleyi anlatır.

Musicking · musicking

Müziği bir nesne değil, insanların birlikte yaptığı bir eylem ve ilişki olarak ele alan Small'un terimidir. → ders

Müzik dinleme (terapötik olmayan) · music listening

Belirli bir hedefi ve terapötik çerçevesi bulunmayan, günlük hayattaki müzik dinlemedir; tek başına müzik terapisi sayılmaz. → ders

Müzik terapi · music therapy

Eğitimli bir terapistin, danışanla kurduğu terapötik ilişki içinde müziği ve müzik deneyimlerini kanıta dayalı biçimde fiziksel, ruhsal, sosyal ve bilişsel ihtiyaçlar için kullandığı yapılandırılmış süreçtir. → ders

Müzik tıbbı · music medicine

Sağlık çalışanının seçtiği müziğin hastaya genellikle dinletilmesiyle sağlık sonuçlarını iyileştirmeyi amaçlayan yaklaşımdır; müzik terapisinden farkı, terapist–danışan ilişkisinin süreç hâline getirilmemesidir. → ders

Müzikal algı · music perception

Seslerin zaman ve perde içinde örgütlenerek müzikal bir yapı olarak deneyimlenmesidir. → ders

Müzikal çocuk · musical child

Nordoff-Robbins modelinde her insanda bulunduğu kabul edilen, sese doğal biçimde yanıt veren müzikal özdür. → ders

Müzikle uyarılan otobiyografik anı (MEAM) · music-evoked autobiographical memory

Bir müziği duyunca kendiliğinden canlanan, genellikle duygusal yüklü yaşam anılarıdır. → ders

Negatif pekiştirme · negative reinforcement

Rahatsız edici bir uyaranın ortadan kalkması sayesinde davranışın güçlenmesidir; ceza ile karıştırılmamalıdır. → ders

Nicel araştırma · quantitative research

Sayısal veriyle "ne kadar, kaç" sorularını yanıtlayan araştırmadır. → ders

Nitel araştırma · qualitative research

Sözel ve gözleme dayalı veriyle "niçin, nasıl" sorularını yanıtlayan araştırmadır. → ders

Nosisepsiyon · nociception

Doku hasarı yapabilecek zararlı uyaranların sinir sistemince algılanıp iletilmesidir; ağrı deneyiminin ham girdisidir. → ders

Nörobiyolojik yaklaşım · neurobiological approach

Davranışı sinir sistemi, hormonlar ve genetik gibi biyolojik temellerle açıklayan yaklaşımdır. → ders

Nöromatriks · neuromatrix

Ağrının yalnızca bir yerden gelen sinyal değil, beyindeki geniş bir ağın ürünü olduğunu savunan kuramdır. → ders

Nöroplastisite · neuroplasticity

Beynin yeni bağlantılar kurarak ya da mevcut bağlantıları güçlendirerek yapısını ve işleyişini deneyime göre değiştirebilme yeteneğidir.

Nürnberg Kodu · Nuremberg Code

1947'de insan deneylerinin etik koşullarını ilk kez belirleyen ilkeler bütünüdür; gönüllü rıza esasını koyar. → ders

Odyoanaljezi · audioanalgesia

Müzik ya da beyaz gürültü gibi seslerle ağrı algısının azaltılmasıdır. → ders

Olgu sunumu · case report

Bir ya da birkaç hastanın ayrıntılı tanımlandığı, hipotez sınamayan tanımlayıcı çalışmadır. → ders

Operasyonel tanım · operational definition

Bir kavramın nasıl ölçüleceğini gözlenebilir göstergelerle belirleyen tanımdır. → ders

Otobiyografik bellek · autobiographical memory

Kişinin kendi yaşam öyküsüne ait anıların belleğidir. → ders

Otonom sinir sistemi · autonomic nervous system

Kalp hızı, solunum, sindirim gibi istemdışı işlevleri yöneten sinir sistemidir; sempatik ve parasempatik kolu vardır. → ders

Ölçü (metre) · meter

Vuruların güçlü ve zayıf olarak gruplandığı düzendir; müziğe "iki zamanlı, üç zamanlı" gibi bir yürüyüş hissi verir. → ders

Örnek olay çalışması · case study

Tek bir durumun derinlemesine incelendiği nitel araştırma desenidir. → ders

Örneklem · sample

Evreni temsil etmesi beklenen, ondan seçilmiş alt kümedir. → ders

Özerklik (otonomi) · autonomy

Kişinin kendi sağlığıyla ilgili kararı verme hakkına saygı gösterilmesi ilkesidir. → ders

p değeri · p-value

Boş hipotez doğruysa, elde edilen sonuç ya da daha uç bir sonucun görülme olasılığıdır; geleneksel olarak p<0,05 "istatistiksel olarak anlamlı" kabul edilir. → ders

Pekiştirme · reinforcement

Kendisinden önceki davranışın ileride görülme olasılığını artıran sonuçtur. → ders

Pentatonik gam · pentatonic scale

Oktav içinde yalnızca beş ses bulunan dizidir; birbiriyle sert çatışan sesleri içermediği için doğaçlamada "yanlış nota" riskini azaltır. → ders

Perde · pitch

Sesin kulakta "kalın–ince" ya da "pes–tiz" olarak algılanan boyutudur; büyük ölçüde frekansa bağlıdır. → ders

Plasebo · placebo

Etken madde içermeyen ama gerçek uygulama gibi sunulan kontrol uygulamasıdır. → ders

Polifoni · polyphony

Birden çok bağımsız melodi hattının aynı anda ilerlediği müzik dokusudur. → ders

Popülasyon (evren) · population

Araştırmanın hakkında bilgi edinmek istediği tüm birey ya da olayların kümesidir. → ders

Pozitif bilim · positive science

Metafiziğe değil, gözlenebilir olgulara dayanan bilim anlayışıdır; katı biçiminde kesin ve değişmez doğruları hedefler. → ders

Preklinik çalışma · preclinical study

İnsana geçmeden önceki hücre, doku ve hayvan düzeyindeki çalışmalardır. → ders

Primer sorumlu hekim · primary responsible physician

Hastanın asıl (ana) tedavisinden sorumlu olan hekimdir. → ders

Projektif dinleme · projective listening

Danışanın müziğe kendi iç dünyasını, duygularını ve imgelerini yansıttığı dinleme biçimidir. → ders

Prosedürel kurallar · procedural givens

Doğaçlamanın süresini ve akış sırasını (kim ne zaman başlar, ne zaman biter) belirleyen çerçevedir. → ders

Psikanaliz · psychoanalysis

Freud'un, bilinçdışı süreçleri ve erken çocukluk yaşantılarını merkeze alan psikoterapi kuramı ve yöntemidir.

Psikodinamik yaklaşım · psychodynamic approach

Davranışın büyük bölümünü bilinçdışı süreçlere ve erken yaşantılara bağlayan yaklaşımdır. → ders

Psikoloji · psychology

Davranış ve zihinsel süreçleri bilimsel yöntemlerle inceleyen bilim dalıdır. → ders

Randomizasyon · randomization

Katılımcıların şansa dayalı olarak gruplara atanmasıdır; gruplar arası sistematik farkı azaltır. → ders

Randomize kontrollü çalışma · randomized controlled trial

Katılımcıların şansla gruplara atandığı ve karşılaştırıldığı deneydir; bir uygulamanın etkisini sınamada en güçlü tek çalışma tasarımlarındandır. → ders

Rapport · rapport

Terapist ile danışan arasında kurulan güven ve uyum ilişkisidir. → ders

Regülatif müzik terapi · regulative music therapy

Schwabe'nin geliştirdiği, meditatif dinleme ve beden farkındalığı üzerine kurulu reseptif yaklaşımdır. → ders

Rehberli İmgeleme ve Müzik (GIM) · Guided Imagery and Music

Terapistin kılavuzluğunda, seçilmiş klasik müzik eşliğinde zihinde imge ve duygu deneyimi oluşturulan reseptif modeldir; Bonny tarafından geliştirilmiştir.

Rehberli Özgün Söz ve Müzik (GOLM) · Guiding Original Lyrics and Music

Beş aşamalı olarak özgün bir şarkının terapistin rehberliğinde yazıldığı yöntemdir. → ders

Reklam · advertisement

Tanıtım ve bilgilendirme sınırını aşıp hizmeti öne çıkarmayı amaçlayan faaliyettir; sağlık hizmetlerinde yasal sınırlamalara tabidir. → ders

Rekreatif (yeniden yaratıcı) müzik terapi · re-creative music therapy

Danışanın var olan bir parçayı çaldığı ya da söylediği yöntemdir.

Reseptif müzik terapi · receptive music therapy

Danışanın müziği çalmak yerine dinleyerek katıldığı, dinleme sonrası konuşma ya da imge çalışmasıyla derinleştirilen yöntemlerin genel adıdır. → ders

Rezonans işlevi · resonance function

Terapistin danışanla birlikte titreşip onun duygu ve imgelerini kendi içinde alımlamasıdır. → ders

Ritim · rhythm

Seslerin ve sessizliklerin zaman içindeki süre örüntüsüdür. → ders

Ritim çemberi · drum circle

Topluluk ve eğlence amacıyla yapılan toplu ritim etkinliğidir; terapötik hedefi ve terapist–danışan ilişkisi olmadığı için klinik doğaçlama sayılmaz. → ders

Ritmik işitsel stimülasyon (RAS) · rhythmic auditory stimulation

Yürüme gibi hareketlerin zamanlamasını dışarıdan verilen düzenli bir ritimle yönlendiren, nörolojik rehabilitasyonda kullanılan tekniktir.

Saf ton · pure tone

Tek bir frekanstan oluşan, düzgün sinüs dalgası biçimindeki en yalın ses; doğadaki sesler genellikle birçok saf tonun karışımıdır. → ders

Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) · Healthcare Implementation Communiqué

SGK'nın hangi sağlık işlemlerini ve hangi bedelle karşıladığını belirleyen tebliğdir. → ders

Salamizasyon · salami slicing

Tek bir çalışmanın yapay olarak ince dilimlere bölünüp gereksiz sayıda yayın çıkarılmasıdır. → ders

Ses · sound

Havadaki (ya da başka bir ortamdaki) basınç dalgalanmalarının kulakta ve beyinde algılanmasıdır; müziğin ham maddesidir. → ders

Ses şiddeti (gürlük) · intensity / loudness

Ses basıncının büyüklüğüdür; algıda sesin ne kadar gür duyulduğuna karşılık gelir. → ders

Seyir · seyir

Bir makamda ezginin hangi bölgeden başlayıp hangi yoldan ilerleyerek karara vardığını gösteren yürüyüş çizgisidir. → ders

Sır saklama · confidentiality

Hastaya ait bilginin, rıza ya da yasal zorunluluk olmadıkça başkalarıyla paylaşılmaması ilkesidir. → ders

Sirkadyen ritim · circadian rhythm

Yaklaşık 24 saatlik, uyku–uyanıklığı ve hormon düzenini yöneten biyolojik saattir. → ders

Somatik dinleme · somatic listening

Danışanın müziği dinlerken dikkatini bedenindeki hislere yönelttiği reseptif tekniktir. → ders

Sözcük dağarcığı sınırları · vocabulary givens

Doğaçlamada hangi çalgı, ses ya da tekniğin kullanılacağının önceden sınırlanmasıdır (ör. yalnızca davul ve zil). → ders

Striatum · striatum

Bazal gangliyonların hareket ve dopamine bağlı ödül işlevlerinde rol oynayan bölümüdür; ventral kısmı ödül ağının hedefidir. → ders

Şarkı kolajı · song collage

Hazır şarkı sözlerinden anlamlı parçaların seçilip yeniden düzenlenerek danışanın kendi sözünün oluşturulmasıdır. → ders

Şarkı parodisi · song parody

Bilinen bir şarkının ezgisi korunarak danışanın kendi sözlerinin yazılmasıdır. → ders

Şarkı yazımı · songwriting

Terapötik ilişki içinde, söz ve müziğin danışan ve terapist tarafından birlikte üretildiği ve çoğunlukla kaydedildiği süreçtir. → ders

Tempo · tempo

Müziğin akış hızıdır; genellikle dakikadaki vuruş sayısı (BPM) ile ifade edilir. → ders

Terapide Esnek Şarkı Yazımı Yaklaşımı (FAST) · Flexible Approach to Songwriting in Therapy

Şarkı yazımını altı aşamada ve danışanın durumuna göre esnetilebilir biçimde ele alan çerçevedir. → ders

Terim · term

Bir bilim, sanat ya da meslek alanına özgü kavramı karşılayan özel sözcüktür. → ders

Terminoloji · terminology

Bir alandaki terimlerin tümü ve bunları inceleyen terim bilimi. → ders

Tescilli sertifika · registered certificate

Bakanlıkça tescil edilmiş eğitimin sonunda verilen ve GETAT uygulaması için gerekli olan belgedir. → ders

Tını · timbre

Aynı perdeyi çalan iki çalgıyı birbirinden ayırt etmemizi sağlayan ses rengidir; sesin ne kadar karmaşık bir harmonik yapıya sahip olduğuna bağlıdır. → ders

Toning · toning

Uzun süreli ünlü seslerle yapılan seslendirmedir; titreşimin bedende hissedilmesini ve solunum düzenini amaçlar. → ders

Tutma (taşıma, sarmalama) · holding / containing

Terapistin müzikle güvenli bir kap oluşturup danışanın yoğun duygusunu bunalmadan yaşamasına izin vermesidir.

Tümdengelim · deduction

Genel bir ilkeden özel sonuca varan akıl yürütmedir. → ders

Tümevarım · induction

Tek tek gözlemlerden genel bir sonuca varan akıl yürütmedir. → ders

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK) · Turkish Medicines and Medical Devices Agency

İlaç ve tıbbi cihazların ruhsat ve denetiminden sorumlu kamu kurumudur. → ders

Usul · usul

Türk müziğinde belirli sayıda zamandan ve güçlü–zayıf vuruş dizilişinden oluşan ritim kalıbıdır. → ders

Uydurma · fabrication

Gerçekte olmayan verinin varmış gibi sunulmasıdır. → ders

Uygulama kılavuzu · practice guideline

Bakanlığın GETAT alanları için yayımladığı, uygulamanın kapsamını, endikasyonlarını ve güvenlik koşullarını belirleyen teknik rehberdir. → ders

Uzun süreli bellek · long-term memory

Bilginin uzun süre, hatta ömür boyu saklandığı bellektir. → ders

Vaka-kontrol çalışması · case-control study

Hastalığı olan kişilerle olmayanları geriye dönük karşılaştırarak olası nedenleri araştıran analitik çalışmadır. → ders

Veri minimizasyonu · data minimization

Yalnızca amaç için gerekli olan en az bilginin toplanması ya da paylaşılması ilkesidir. → ders

Vibroakustik müzik · vibroacoustic music

Düşük frekanslı ses titreşimlerinin özel bir minder ya da yatak aracılığıyla doğrudan bedene iletildiği uygulamadır. → ders

Yan tutma (yanlılık) · bias

Sonucu sistematik olarak bir yöne kaydıran her türlü hatadır. → ders

Yansıtma · reflecting

Terapistin danışanın müziğinin altındaki duyguyu müzikal bir ses rengine ve biçime dönüştürerek geri sunmasıdır. → ders

Yararlılık · beneficence

Hastaya yarar sağlama yükümlülüğüdür. → ders

Yardımcı (destekleyici) tedavi · adjunctive therapy

Ana tedavinin yerine geçmeyen, onu destekleyen ve tek başına hastalığı ortadan kaldırmayan yöntemdir. → ders

Yayın etik kurulu · publication ethics committee

Tamamlanmış veya yayımlanmış çalışmalardaki etik ihlalleri inceleyen kuruldur. → ders

Yeterince iyi anne · good-enough mother

Winnicott'un, kusursuz olmayan ama çocuğun ihtiyaçlarına duyarlı bakım veren anne için kullandığı kavramdır. → ders

Yukarıdan aşağıya işlemleme (top-down) · top-down processing

Bilginin önceki bilgi, beklenti ve deneyimlerin yönlendirmesiyle yorumlanmasıdır. → ders

Zarar vermeme · non-maleficence

Hastaya zarar vermeme, kötü davranmama ilkesidir. → ders

Zemin sunma · grounding

Terapistin sabit bir atım ya da tonal merkez çalarak danışana üzerinde serbestçe hareket edeceği sağlam bir dayanak vermesidir. → ders

Zihinsel süreç · mental process

Algı, dikkat, öğrenme, bellek, düşünme, duygu gibi doğrudan gözlenemeyen iç işleyişlerin ortak adıdır. → ders